Een job (van)uit de bak – op zoek naar een nieuwe brug tussen gevangenis en arbeidsmarkt

Door Miranda Van Eetvelde op 4 september 2017, over deze onderwerpen: Werk

“Eens een dief, altijd een dief”. Volkswijsheid of harteloosheid?

In de gevangenissen in Vlaanderen zitten ongeveer 7.000 gedetineerden, waarvan 99% ooit zal vrijkomen. Gevangenschap is in essentie een periode van boetedoening naar aanleiding van begane misstappen, maar ook van reflectie: hoe krijg ik mijn leven weer op de rails? Hoe zie ik mijn toekomst? Die toekomst begint bij de vrijlating. Ons strafrecht is gebaseerd op het principe dat gedetineerden na het uitzitten van hun straf opnieuw worden opgenomen in de maatschappij.

Het hoeft niet te verbazen dat het niet vanzelfsprekend is om op dat moment de weg te vinden op de arbeidsmarkt en in de maatschappij. Vaak is de ex-gedetineerde laaggeschoold, per definitie heeft hij een strafblad, waardoor hij of zij dagelijks vecht tegen de vooroordelen. Begeleiding tijdens en na de detentie kan – en moet – daarbij een handje helpen.

Steeds meer zijn onze beleidsmakers bewust geworden van de nood van re-integratie in de maatschappij. Daarom stelt de Vlaamse Regering elke regeerperiode een strategisch plan met prioritaire maatregelen op met betrekking tot de hulp- en dienstverlening aan gedetineerden.  

 

Uit de bak, aan de bak

Een job is vaak de basis voor integratie in de maatschappij: het biedt een inkomen, structuur, competenties en sociale contacten. Ook voor ex-gedetineerden. Met het ‘Aan de bak’-programma uit 2001 legde de VDAB de basis voor een structurele aanpak van de arbeidstoeleidende activiteiten voor (ex-)gedetineerden.

Door middel van 12 detentieconsulenten begeleidt de VDAB de (ex-)gedetineerden naar economische zelfstandigheid door het wegnemen van (individuele) barrières en belemmeringen. Tijdens het gevangenschap kunnen onder meer beroepsopleidingen, oriënteringscursussen, communicatietrainingen, leren solliciteren, leren omgaan met regels op de werkvloer en jobbegeleiding, lessen Nederlands   worden gevolgd. Het aanbod is uitgebouwd afhankelijk van de lokale context en verschilt ook sterk per gevangenis.

 

In ieders belang

Op die manier worden hun kansen op de arbeidsmarkt vergroot. Dat is in het belang van de gedetineerden, maar ook van de rest van de maatschappij: het volgen van een beroepsopleiding vermindert aanzienlijk de kans op recidive.

Gedetineerden volgen niet enkel opleidingen met het oog op een job. Een opleiding zelf geeft hen ook afleiding, zelfwaarde en structuur. Helaas zijn er barrières of factoren die de deelname aan deze programma’s bemoeilijken. Gedetineerden die nog niet veroordeeld zijn (beklaagden) zijn minder geneigd om aan deze programma’s deel te nemen dan veroordeelden. Indien men reeds veroordeeld is, zijn het voornamelijk gedetineerden met een kortere straf die deelnemen omdat de tijd voordat zij terugkeren naar de arbeidsmarkt korter is. Gedetineerden met een langere straf nemen minder deel. Zij zijn ook vaker pessimistisch “wat maakt het uit dat ik moeite doe, een job vind ik toch niet”.

 

Voor wie ?

In 2016 hadden gemiddeld iets meer dan de helft van de gedetineerden binnen een penitentiaire inrichting (56%) de Belgische nationaliteit. In totaal werden in 2016 583 begeleidingen opgestart. 32% van de begeleidingen betrof allochtonen, en 78% betrof laaggeschoolden. Het grootst aantal begeleidingen vond plaats in Brugge (109), Sint-Niklaas-Dendermonde (156) en Turnhout (97).

In 2015 volgden 10 personen een opleiding ‘Nederlands op de opleidingsvloer’, en 1 persoon solliciteren anderstaligen. De opleiding ’Nederlands voor anderstaligen’ werd éénmaal gevolgd, net zoals de opleiding ‘solliciteren voor anderstaligen’. In 2016 werden deze opleidingen nog minder gevolgd. Gezien het hoge aantal vreemdelingen en allochtonen is dat niet zo gek veel. Het is opvallend dat gedetineerden die geen kennis hebben van het Nederlands vooral niet langskomen bij de VDAB, voor welke opleiding dan ook. Natuurlijk, ook andere opleidingen hebben pas zin indien men een minimaal niveau van Nederlands kan spreken en desgevallend bereid is dat niveau bij te schaven..Is de periode van opsluiting net geen kans om de taal te leren?!

Iedere cursist die slaagt voor een VDAB-opleiding krijgt een gelijkaardig attest of getuigschrift, ongeacht detentie. De verworven competenties worden aangevuld in zijn of haar loopbaandossier. Steeds meer werkgevers kijken naar dat dossier met competenties, en niet alleen naar het diploma.

 

Dank u, liever niet

Zoals aangehaald, bestaan er nog heel wat vooroordelen langs de kant van de werkgevers voor het aanwerven van een ex-gedetineerde. Zal hij stelen, zal hij andere collega’s vertrouwen, kan hij wel iets, … ? In 2013 pleitte de Bond zonder Naam al via een campagne voor meer kansen op de arbeidsmarkt voor ex-gedetineerden. Er zijn al genoeg werkgevers die willen getuigen dat net deze mensen extra gemotiveerd zijn, ze hebben immers iets te bewijzen en grijpen de gegeven kansen met twee handen.

 

2030

De komst van de detentiehuizen – waar kleinere groepen letterlijk in een huis samenleven in detentie, gebaseerd op een meer persoonlijke aanpak – is een goede eerste stap. Het is de toekomst van gevangenschap. Maar in tussentijd dienen we te werken aan een betere afstemming tussen de opleidingen binnen en buiten de muren van de gevangenissen en de overgang naar de arbeidsmarkt.

 

Hoe waardevol vond je dit artikel?

Geef hier je persoonlijke score in
De gemiddelde score is